a colored globe with brown gavel on white background

Sąd jakiego Państwa będzie właściwy do rozpoznania sprawy o rozwód w przypadku małżeństwa międzynarodowego

Dzisiejszy wpis tworzony jest z myślą o osobach, które pozostają w związkach małżeńskich, w których jedna ze stron nie jest obywatelem Polski.

W ostatnich latach na skutek kilku zjawisk takich jak globalizacja, emigracja, możliwość legalnej pracy w różnych państwach UE, mamy do czynienia z coraz większą ilości małżeństw mieszanych, gdzie tylko jeden z małżonków jest Polakiem.

Takie małżeństwa mogą być dużym wyzwaniem, należy zaakceptować pojawiające się różnice kulturowe, często rozłąkę z rodziną jednego z małżonków na skutek przeprowadzki do innego kraju, jak również inne sytuacje, które finalnie czasem kończą się decyzją o chęci rozstania i w końcu rozwodu.

Jakie prawo stosować i w jakim kraju można się rozwieść?

Należy zwrócić uwagę na dwa aspekty – sądy jakiego państwa będą właściwe (kompetentne) do rozpoznania sprawy o rozwód i jakie prawo będą stosować. Czasami zdarza się, że właściwe do orzeczenia rozwodu będą sądy kilku państw, wówczas wybór należy do osoby składającej pozew (wniosek).

Aby odpowiedzieć na to pytanie musimy odwołać się do przepisów prawa z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego, czyli m.in. do Kodeksu postępowania cywilnego i umów międzynarodowych, których stroną jest Polska. W przypadku Państw członkowskich UE, pierwszeństwo przed stosowaniem prawa krajowego (przepisów Kodeksu postępowania cywilnego regulujących kwestię jurysdykcji krajowej czyli właściwości sądów), będzie miało Rozporządzenie Rady WE Nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej (uchylającym Rozporządzenie WE Nr 1347/2000).

Pamiętajmy przy tym że Rozporządzenie WE Nr 2201/2003 nie ma zastosowania do spraw dotyczących małżeńskich stosunków majątkowych.

 

Zgodnie z art. 3 Rozporządzenia WE Nr 2201/2003:

W sprawach dotyczących rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa, właściwe są sądy Państwa Członkowskiego (z wyjątkiem Danii):

a) na którego terytorium:

małżonkowie zwykle zamieszkują, lub

małżonkowie ostatnio zwykle zamieszkiwali, jeśli jeden z nich nadal tam zamieszkuje, lub

pozwany zwykle zamieszkuje, lub

w przypadku wspólnego wniosku, którykolwiek z małżonków zwykle zamieszkuje, lub

składający wniosek zwykle zamieszkuje, jeśli mieszkał tam przynajmniej rok bezpośrednio przed złożeniem wniosku, lub

składający wniosek zwykle zamieszkuje, jeśli mieszkał tam przynajmniej sześć miesięcy bezpośrednio przed złożeniem wniosku i jest albo obywatelem danego Państwa Członkowskiego albo, w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, ma tam „miejsce stałego zamieszkania”;

 b) którego obywatelami są oboje małżonkowie lub, w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, na którego terytorium mają „miejsce stałego zamieszkania”.

Przykład:

Jan i Anna są małżeństwem od 8 lat. Oboje są obywatelami polskimi, w 2013 roku przeprowadzili się do Niemiec i do 2015 roku wspólnie tam mieszkali. Następnie Jan postanowił wrócić do Polski gdzie przebywa do dnia dzisiejszego. Anna chce złożyć pozew o rozwód – w jakim kraju powinna złożyć wniosek?

Spełnione są tutaj następujące warunki:

1) małżonkowie ostatnio zwykle zamieszkiwali, jeśli jeden z nich nadal tam zamieszkuje (Anna nadal mieszka w Niemczech)

2) składający wniosek zwykle zamieszkuje, jeśli mieszkał tam przynajmniej rok bezpośrednio przed złożeniem wniosku (Anna mieszka w Niemczech od ponad 3 lat)

3) którego obywatelami są oboje małżonkowie

Jak zatem widać Anna może dokonać wyboru czy złoży wniosek w Niemczech (czyli pkt 1 i 2) czy w Polsce, powołując się na przesłanki z punktu 3 czyli polskie obywatelstwo małżonków.

Jeżeli nie ma przesłanek do stosowania przepisów powyżej wskazanego Rozporządzenia, to wówczas (zgodnie z art. 1103 ze zn. 1 KPC) polski Sąd będzie właściwy do rozpoznania sprawy o rozwód (jak również ustalenie władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi) jeżeli:

  • oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce, jeżeli jedno z nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce,
  • małżonek będący powodem (czyli ten który składa pozew o rozwód) ma co najmniej od roku bezpośrednio przez wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce,
  • małżonek będący powodem (czyli ten który składa pozew o rozwód), jest obywatelem polskim i ma co najmniej od 6 miesięcy bezpośrednio przez wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce,
  • oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.

Jeżeli chcesz wiedzieć jakie prawo Sąd będzie stosował w postępowaniu o rozwód, zapraszam do dalszego śledzenia bloga, gdyż artykuł w którym ta kwestia zostanie omówiona pojawi się niebawem.

Karolina Stanek

Radca prawny